Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması Nedir?

Türk Medeni Kanunu’nda boşanma sebepleri özel ve genel olmak üzere ikiye ayrılır. Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, terk ve akıl hastalığı gibi haller özel boşanma sebeplerini oluşturur ve her biri kanunda ayrı ayrı sayılmıştır. Bunların dışında kalan ve eşler arasındaki ortak yaşamı sürdürülemez hale getiren tüm durumlar ise “evlilik birliğinin temelinden sarsılması” başlığı altında değerlendirilir. Uygulamada en çok başvurulan boşanma sebeplerinden biri budur, çünkü özel sebeplerin kanıtlanamadığı ya da olayın kanunda sayılan kalıplara tam olarak uymadığı durumlarda dahi eşlere boşanma yolu açık tutulmaktadır.

Kanun bu genel sebebi düzenlerken evlilik birliğinin, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelden sarsılmış olması şartını arar. Bu tanım, tek bir olaya değil, evlilik içindeki genel gidişata bakar. Taraflar arasında yaşanan sürekli anlaşmazlıklar, güven ilişkisinin ortadan kalkması, iletişim kopukluğu, ekonomik veya duygusal ihmal, şiddet içermeyen ama birlikte yaşamı olanaksız kılan davranış bozuklukları bu kapsamda değerlendirilebilir. Önemli olan, evlilik birliğinin taraflar için artık anlamını yitirmiş olmasıdır.

Özel boşanma sebeplerinden farklı olarak bu genel sebep, tek bir olayın kanıtlanmasını şart koşmaz. Eşlerden biri, evlilik boyunca yaşanan pek çok küçük olayı bir araya getirerek bunların toplamda ortak yaşamı sürdürülemez hale getirdiğini mahkemeye anlatabilir. Bu yönüyle özel sebeplere göre daha esnek bir dava zemini oluşturur, çünkü mahkeme somut bir olaydan çok evlilik ilişkisinin genel görünümüne bakar. Aynı zamanda bu esneklik, davanın hazırlığında daha fazla dikkat gerektirir, çünkü mahkemenin ikna olması için sunulan olguların birbirini tamamlar nitelikte olması beklenir.

Genel Boşanma Sebebi Olarak Kullanımı

Türk Medeni Kanunu madde 166, evlilik birliğinin sarsılmasını genel boşanma sebebi olarak düzenler. Bu maddeye dayanarak açılan davalarda taraflardan biri, evlilik birliğinin çekilmez hale geldiğini ve ortak yaşamın sürdürülmesinin kendisinden beklenemeyeceğini mahkemeye anlatmak durumundadır. Davanın konusu tek bir kusurlu davranış olmayabilir, süreç içinde biriken ve evliliği anlamsız kılan bir dizi olay da bu sebebe dayanak oluşturabilir.

Kanun, kusurun ağırlığına göre iki farklı yol öngörür. Eşlerden biri diğerine göre daha az kusurlu ya da kusursuzsa dava açabilir. Her iki tarafın da eşit derecede kusurlu olduğu durumlarda ise davalı taraf, evlilik birliğinin devam etmesinde kendisinin de yarar görmediğini belirterek karşı çıkmazsa dava kabul edilebilir. Eşlerin en az bir yıl süren evlilik sonunda birlikte dava açması ya da bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi durumunda ise anlaşmalı boşanma yolu devreye girer ve süreç farklı bir usule tabi olur.

Anlaşmalı ve Çekişmeli Süreç Arasındaki Fark

Anlaşmalı boşanmada eşler, boşanmanın kendisi kadar nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi konularda da ortak bir irade ortaya koyar ve bu iradeyi bir protokole bağlayarak mahkemeye sunar. Hakim, taraflarla yapacağı görüşme sonucunda protokolün tarafların gerçek iradesini yansıttığına ve varsa çocukların yararına aykırı bir düzenleme içermediğine kanaat getirirse davayı bu protokole göre sonuçlandırabilir. Bu yol, tarafların birbirine karşı iddia ve delil sunmak zorunda kalmadığı için görece daha kısa sürede tamamlanabilmektedir.

Taraflar boşanmanın kendisi üzerinde ya da nafaka, velayet, mal paylaşımı gibi bağlı taleplerden en az biri üzerinde anlaşamadığında dava çekişmeli hale gelir. Bu durumda dilekçelerin karşılıklı sunulması, delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi yapılması gibi aşamalardan geçilir. Çekişmeli sürecin ne kadar süreceği, dosyanın içeriğine, tarafların taleplerine ve mahkemenin iş yüküne göre değişkenlik gösterir. Süreç başlarken anlaşmalı görünen bir dava, taraflardan birinin fikir değiştirmesiyle çekişmeli boşanmaya dönüşebilir, bu nedenle davanın hangi yönde ilerleyeceği baştan kesin olarak öngörülemeyebilir.

Mahkemenin Değerlendirme Kriterleri

Evlilik birliğinin sarsılmasına dayalı davalarda mahkeme, tarafların sunduğu delilleri ve tanık beyanlarını birlikte değerlendirir. Burada aranan, evlilikte yaşanan sorunların ortak hayatı sürdürülemez kıldığının somut biçimde ortaya konmasıdır. Taraflar arasındaki yazışmalar, tanık ifadeleri, ekonomik kayıtlar ve gerektiğinde bilirkişi raporları bu değerlendirmede kullanılabilecek unsurlar arasında yer alır.

Mahkeme ayrıca kusur durumunu da inceler. Kusur oranı, boşanmanın sonuçlarını belirleyen nafaka ve tazminat taleplerinde doğrudan etkilidir. Bu nedenle dava sürecinde hangi tarafın hangi davranışlarla evlilik birliğinin sarsılmasına yol açtığının ortaya konması, sadece boşanma kararının verilmesi açısından değil, davanın diğer taleplerinin sonuçlanması açısından da belirleyici olmaktadır.

Delillerin niteliği davadan davaya farklılık gösterebilir. Kimi davalarda taraflar arasındaki yazılı iletişim kayıtları öne çıkarken kimi davalarda aile bireylerinin veya ortak tanıdıkların tanıklığı daha belirleyici olabilir. Ekonomik ihmal veya sorumlulukların yerine getirilmemesi gibi durumlarda banka kayıtları ve fatura belgeleri de delil olarak sunulabilir. Mahkeme, sunulan tüm delilleri bir bütün olarak değerlendirip evlilik birliğinin gerçekten sürdürülemez hale gelip gelmediğine karar verir.

Nafaka, Velayet ve Mal Paylaşımıyla İlişkisi

Evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle açılan bir boşanma davası, çoğu zaman tek başına yürümez. Taraflardan biri veya her ikisi, dava dilekçesinde nafaka, velayet ve mal paylaşımı taleplerini de ileri sürebilir. Nafaka talebi, boşanma sonrasında ekonomik olarak zor duruma düşecek eşin ya da ortak çocukların ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla gündeme gelir ve mahkeme, tarafların gelir durumunu, kusur oranını ve evlilik süresini göz önünde bulundurarak karar verir.

Ortak çocuk bulunan evliliklerde velayet konusu ayrıca değerlendirilir. Mahkeme bu noktada çocuğun üstün yararını esas alır ve tarafların ekonomik durumu kadar çocuğun günlük yaşamının hangi ortamda daha sağlıklı sürdürülebileceğine bakar. Mal paylaşımı ise evlilik süresince edinilen mal varlığının, tarafların üzerinde anlaştığı ya da kanunda öngörülen mal rejimine göre paylaştırılması sürecidir. Bu üç konu birbirinden bağımsız gibi görünse de uygulamada aynı dava dosyası içinde ele alınabilmekte ve birbirini etkileyen sonuçlar doğurabilmektedir.

Dava Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Evlilik birliğinin sarsılmasına dayalı bir dava açmadan önce, ileri sürülecek olguların hangi delillerle desteklenebileceğinin belirlenmesi gerekir. Dava dilekçesinde yer alan taleplerin içeriği, sonraki aşamalarda nafaka, velayet ve mal paylaşımı taleplerinin nasıl ele alınacağını da etkiler. Bu nedenle dilekçe hazırlığı, sadece boşanma talebiyle sınırlı tutulmayıp ihtiyaç duyulan diğer taleplerin de aynı süreç içinde değerlendirilmesini gerektirir.

Dava süresince tarafların adres, iletişim ve mal varlığı bilgilerinde değişiklik olması, tebligat süreçlerini uzatabilir. Nafaka ve mal paylaşımı taleplerine ilişkin belgelerin dosyaya zamanında sunulması, mahkemenin karar sürecini hızlandırabilir. Velayet talebinde bulunulan davalarda çocuğun yaşı ve ihtiyaçlarına ilişkin bilgilerin de dosyaya eklenmesi, mahkemenin değerlendirmesine katkı sağlar. Bu tür usul detaylarının gözden kaçırılmaması, sürecin uzamasının önüne geçilmesi açısından yararlı olabilir.

Anlaşmalı boşanma mümkün olduğunda süreç kısalabilir, ancak taraflar arasında nafaka miktarı, velayet düzenlemesi veya mal paylaşımı konusunda uzlaşma sağlanamadığında dava çekişmeli boşanmaya dönüşür. Bu durumda tarafların iddialarını ve taleplerini hukuki dayanaklarıyla mahkemeye sunması, sürecin uzun vadede sağlıklı ilerlemesi açısından önem taşır. Cansu Şirin, İzmir Barosu’na bağlı olarak boşanma ve aile hukuku, nafaka, velayet ve mal paylaşımı davalarında hizmet sunmaktadır.

Evlilik birliğinin temelinden sarsılması, boşanma davalarının büyük bölümünde başvurulan bir hukuki zemin olarak karşımıza çıkar. Sürecin nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi bağlantılı konularla iç içe geçmesi, dava dilekçesinin ve delillerin hazırlanmasında dikkatli bir yaklaşım gerektirir. Bu konularda destek arayan İzmir’deki taraflar, alanında hizmet veren bir izmir boşanma avukatı ile süreci birlikte değerlendirebilir.